Nieuwsbrief jaargang 29 nr. 107 (é-zine 2/2009)

Zo ontstond de puinhoop die tot in de jaren '90 nagenoeg onaangeroerd bleef. Voldoende tijd om niet alleen ergernis, maar ook nieuwsgierigheid te wekken. Wat zou er eigenlijk in dat puin te vinden zijn? Zou het kennis over de geschiedenis van het gebouw verbergen, of misschien wel van de vroegere abdij? Het kasteel was immers een verbouwing geweest van een deel van het 17de-eeuwse abdissenkwartier. En dat abdissenkwartier had dan weer op grondvesten gestaan van een middeleeuwse abdijgebouw...

De nieuwsgierigheid won het. In de jaren '90 werd de ruïne gedeeltelijk ontruimd en vonden de eerste opgravingen plaats. En jawel, er werd heel wat interessants gevonden: niet alleen een waterput, muur- en vloerresten van het allereerste gebouw, maar ook sporen van 17de-eeuwse veelkleurige bepleistering, bladgoud, goudlederbehang, arduinen vloeren en allerlei kleinere objecten... In plaats van een lelijke puinhoop werd de ruïne plots een intrigerende archeologische site waar toch iets zinvols mee diende te gebeuren. Zo groeiden de eerste plannen voor een herbestemming en die werden enige jaren later aangemoedigd door nieuws uit... Moskou. Daar werd immers Belgisch militair archief vrijgegeven dat indertijd door de Duitsers was meegevoerd naar Berlijn en aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, door de Russen naar hun hoofdstad. Dankzij onderzoek van dat archief, door Roland Versele, weten we nu tot in de details hoe de Belgische artillerie op 3 oktober 1914 het door de Duitsers bezette kasteeltje verwoestte. We kennen zelfs de namen van de twee Duitse soldaten die daarbij sneuvelden.

Meteen werd de ruïne een gebouw met een verhaal, een verhaal dat tot nadenken stemde. Dat deden we dan ook, met als resultaat een uiterst originele herbestemming van de ruïne.

In 2008 gingen de werkzaamheden van start, met steun van Europa, de Vlaamse overheid, de provincie Antwerpen en de vzw Kempens Landschap, eigenaar van het domein. En nu zijn we klaar. De ruïne is geconsolideerd en deels overdekt. In het overdekte keldergedeelte zijn er vergaderruimten voor groepen die op Roosendael verblijven en voor onze eigen sociale en educatieve werking. Vooral wordt deze oorlogsruïne het hart van De Kleine Vrede, een educatief project dat kinderen en jongeren inspireert om mee te bouwen aan een harmonieuze, geweldloze samenleving.

Maar de herbestemde ruïne heeft nog meer bijzonders te bieden. De overdekking is niet zomaar een dak, maar een heus plein waar groepen kunnen verzamelen en bezoekers (al dan niet met gids) een ander beeld krijgen van het domein - het beeld dat de kasteelheer destijds had van op zijn bel-etage. Zowel dit plein als de kelderruimten zijn via een lift toegankelijk voor minder mobiele mensen.

Een deel van de ruïne werd niet overdekt. Daar creëren we nieuwe kansen voor de zeldzame mossen en merkwaardige planten die al bijna 100 jaar thuis zijn op deze bijzondere ondergrond.

Met de opening triomfeert dit bouwwerk voor de derde keer in de geschiedenis van Roosendael over geweld en vernieling. De oorlogsruïne wordt vredesmonument. Wil u die merkwaardige stukje erfgoedzorg van dichtbij bekijken, kom dan op Open Monumentendag naar Roosendael. De Kasteelruïne staat dan centraal in ons programma.

 

Open Monumentendag staat dit jaar in het teken van de zorg voor mens en samenleving. En natuurlijk doet Roosendael ook nu weer enthousiast mee. De abdij had weliswaar nooit een zorgfunctie voor zieken of bejaarden, maar haar maatschappelijk belang mag niet worden onderschat. Zoals vele abdijen speelde het middeleeuwse Roosendael een grote rol bij bosbeheer en het ontginnen van omliggende gronden. Op de vruchtbaar gemaakte abdijgronden werden vervolgens hoeves gebouwd en verpacht.

Op die manier ondersteunde de abdij de prille landbouweconomie, de werkgelegenheid en de voedselvoorziening. Bovendien hadden Roosendael zelf heel wat lekenpersoneel, zowel mannen als vrouwen, in dienst.

Uiteraard kwam dit alles ook de abdij ten goede, maar uit documenten blijkt toch dat het niet louter om winstbejag ging. Zo werden de pacht wel eens kwijtgescholden als de oogst mislukt was of als een boer andere tegenslagen had moeten verwerken.

Vandaag vervult Roosendael nog steeds een zekere zorg voor de samenleving, in de eerste plaats als jeugdverblijfcentrum. Sinds zijn oprichting heeft het al honderdduizenden kinderen en jongeren een heerlijk verblijf bezorgd tegen democratische prijzen. Vaak ging en gaat dat gepaard met een flinke scheut natuur- en erfgoededucatie. Bovendien zet Roosendael zich in voor sociaal toerisme, vandaag beter bekend onder de noemer 'toerisme voor allen'. En tot slot bieden we waar mogelijk sociale werkgelegenheid aan.
In die zin wordt het hele domein ingezet voor diverse vormen van zorg en past de voormalige abdij helemaal in het OMD-programma van dit jaar.

Behalve aan themamonumenten schenkt Open Monumentendag Vlaanderen echter ook altijd aandacht aan 'monumenten in de actualiteit'. En dit jaar hebben we er weer zo eentje op Roosendael. Het verhaal van de Kasteelruïne leest u elders in deze nieuwsbrief, maar de ervaring zegt natuurlijk veel meer. Daarom staat de nu overdekte en herbestemde ruïne centraal tijdens OMD-Roosendael. Zowel de binnen- als buitenruimten zijn toegankelijk en overal krijgt u toelichting van onze gidsen.

 

En natuurlijk is OMD-Roosendael ook altijd een feest en zorgen wij niet alleen voor geestelijk voedsel over de geschiedenis en het erfgoed van het domein. Bij het fietscafé worden voor een prikje hartige en zoete hapjes geserveerd en op het hopelijk zonovergoten terras kan u,  zoals gebruikelijk, genieten van een drankje in de gezellige onderonssfeer van de grote familie Roosendaelsupporters.

Kortom, u komt toch ook?